وظيفهء معمولى خودشان را انجام دهند ، بازداشته است ، ولى ايشان بلافاصله به راه صواب خود برمىگردند ، و دراين‌باره خداى سبحان مىفرمايد : « وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ » « 1 » ، « إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً » « 2 » امّا اگر كلمهء « معصيت » را به صورت ديگرى در نظر بگيريم و بر معناى لطيفى حمل كنيم ، معنايى جز اندك تأخير و توقّف موقّت عارضى در رسيدن به تمام ارزش‌ها نخواهد داشت ، زيرا معصيت به اين معنى در اين مورد تجسّم مىيابد كه شخص قدّيس و انسان پاك كار نيكى را انجام مىدهد و يا حتّى كارى را كه در نظر او ممتاز و بهترين است ، ولى باوجود اين راه ديگرى وجود داشته است كه چه‌بسا در واقع بهتر و بالاتر از آن راهى بوده كه او رفته است . در اين صورت آن ناراحتى و پشيمانى كه در دلش احساس مىكند ، آن حالتى را كه مرد صالح پس از ارتكاب گناه حس مىكرد ، تعديل مىكند و جبران مىنمايد . و به اين معنا ، مفسران برحسب عادت ، الفاظى از قبيل « عصيان » در آيهء : « وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ » « 3 » ، و « ظلم » در آيهء : « إِلَّا مَنْ ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْناً بَعْدَ سُوءٍ » « 4 » ، و « ذنب » در آيهء : « لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ » « 5 » را براى ما شرح مىدهند ، و اين‌ها با الفاظى هستند كه قرآن كريم احيانا بدان وسيله انبيا عليهم السّلام را توصيف مىكند و از جمله رسول گرامى اسلام ، حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيز از اين توصيف نجات نيافته است ! تمامى اين واژه‌ها كه بدان وسيله در مورد تودهء مردم وقتى كه مطرح مىشود به معناى بدترين و زشت‌ترين گناهان است ، در اينجا معنايى بىنهايت لطيف و ظريفى دارد ، هم‌چون

--> ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 135 : و آنها كه وقتى مرتكب عمل زشتى مىشوند يا به خود ستم كنند ، به ياد خدا مىافتند و براى گناهان خود طلب مغفرت مىكنند . . . ( 2 ) - نساء ( 4 ) آيه 17 : پذيرش توبه از طرف خدا تنها براى كسانى است كه كار بدى ( گناهى ) را از روى جهالت انجام مىدهند ، سپس به زودى توبه مىكنند ، خداوند توبهء چنين اشخاصى را مىپذيرد ، و خداوند دانا و حكيم است . ( 3 ) - طه ( 20 ) آيه 121 : ( آرى ! عاقبت ) آدم پروردگارش را نافرمانى كرد . ( 4 ) - نمل ( 27 ) آيه 11 : مگر كسى كه ستم كند ، سپس ( در مقام توبه و جبران برآيد و ) بدى را تبديل به نيكى كند . ( 5 ) - فتح ( 48 ) آيه 2 : تا خداوند گناهان گذشته و آينده‌اى را كه به تو نسبت مىدادند ، ببخشد ( و حقّانيت تو را ثابت نموده ) و نعمتش را بر تو تمام كند . . .